Այսօր “Ռանչպարների կանչ”-ի հեղինակի` Խաչիկ Դաշտենցի, ծննդյան 100-ամյակն է:
Խաչիկ Դաշտենց-100
May 25
ՌԱՀ ցուցահանդես ՊՆ-ում
May 23
Մի քիչ առաջ էլ Հ1-ով նաև Չարենցավանի հաստոցաշինականի մասին ռեպորտաժ էր: Պարզվում է, որ մերոնք տանկի շուրջ 2000 անուն պահեստամաս են արտադրում, իսկ եկող տարվանից ականանետերի արտադրություն են սկսելու: Եթե այս ամենը գոնե մասամբ ջուր չի, ապա շատ ու շատ ուրախալի է:
Ուրբաթ օրը ընկերներիցս մեկի հետ բավականին երկար քննարկում էինք օտարալեզու դպրոցների հարցը: Մասնավորապես քննարկում էինք այդ նախագծի կողմնակիցների կողմից բերվող փաստարկները: Արդյունքում եկանք ինչ-որ եզրահանգումների, որոնց հիման վրա հիմա կփորձեմ մի փոքր ֆորմալիզացնել ու ընդհանրացնել խնդիրը:
Այսպես. դիցուք ունենք որոշակի ոլորտ, որտեղ ցանկանում ենք ռեֆորմ իրականացնել: Առաջարկվող ռեֆորմը, պետք է անցնի որոշակի պարտադիր փուլերի միջով և որից հետո այն միայն պետք է մեկնարկվի.
1. Պետք է մատնանշվեն տվյալ ոլորտի առավել էական խնդիրները, որոնք նշանակենք ա, բ, գ … փ, ք տառերով: /Կրկնում եմ, խոսքը միայն առաջնային և հրատապ խնդիրների մասին է. ոլորտը կարող է ունենալ նաև երկրորդական խնդիրներ:/
2. Պետք է մատնանշվեն այն համապատասխան ա’, բ’, գ’ … փ’, ք’ թիրախները, որոնց մենք ցանկանում ենք հասնել: Այսինքն, խնդիրը ինչ-որ Վ(ա, բ, գ … փ, ք) վիճակից Վ'(ա’, բ’, գ’, … փ’, ք’) վիճակին անցում կատարելն է: /Մենք պետք է հստակ իմանանք, թե ինչ ենք ուզում արդյունքում ունենալ, որպեսզի ցանկացած պահին կարողանանք գնահատել ընթացող կամ ավարտված ռեֆորմի արդյունավետությունը:/
3. Պետք է առաջարկվի Ռ ռեֆորմը, որն իրականացնում է Վ->Վ’ անցումը և ապացուցվի, որ Ռ ռեֆորմն իսկապես իրականացնում է այդ անցումը:
4. Ռ ռեֆորմի համար պիտի նշվի, թե ինչ ռեսուրսներ (նյութական-ֆինանսական, մարդկային, ժամանակային և այլն) կպահանջի այն իրականացվելու համար: /Հնարավոր է, որ նշված բոլոր խնդիրները լուծելու համար պահանջվեն անընդունելի ծախսեր կամ գոյություն չունեցող ռեսուրսներ:/
5. Ռ ռեֆորմի համար պիտի հիմնավորվի, որ այն չի առաջացնում անցանկալի կողմնակի հետևանքներ: /Հնարավոր է, որ առաջարկվող ռեֆորմը լուծելով առկա խնդիրները` առաջացնում է շատ ավելի լուրջ և դժվար լուծելի խնդիրներ:/
6. Պիտի հիմնավորվի, որ գոյություն չունի Ռա, Ռբ, Ռգ … Ռփ, Ռք ռեֆորմների հավաքածու, որոնք միասին իրականացնում են Վ->Վ’ անցումը ավելի քիչ ընդհանուր ռեսուրսներով, ավելի քիչ անցանկալի կողմնակի հետևանքներով և ավելի քիչ ռիսկերով, քան Ռ ռեֆորմը: /Եթե գոյություն ունի առկա խնդիրների լուծման առավել արդյունավետ ճանապարհ, ապա ակնհայտորեն պիտի ընտրվի այդ ճանապարհը:/
7. Վերը նշված բոլոր կետերով անցնելուց հետո, Ռ ռեֆորմը պիտի փորձարկվի փոքր մասշտաբների վրա, որի արդյունքում պիտի ստուգվի ռեֆորմի արդյունավետությունը և ճշտությունը, հայտնաբերվեն հնարավոր թերությունները, մինչ այդ անհայտ մնացած խնդիրները և այլն: /Տեսական դատողությունները միշտ էլ կարող են սխալ դուրս գալ գործնականում:/
8. Ռ ռեֆորմի փորձարկումից հետո, պետք է ևս մեկ անգամ վերանայվեն 1-6 կետերը` համոզվելու համար, որ Ռ ռեֆորմը շարունակում է մնալ նպատակահարմար: /Փորձարկման արդյունքում կարող են հայտնաբերվել խնդիրներ, որոնք փոխել են 1-6 կետերից որևէ մեկում նախկինում արված եզրահանգումները:/
Ես համարձակվում եմ պնդել, որ քանի դեռ այս բոլոր կետերը չեն բավարարվել, ցանկացած ռեֆորմ ուղղակի արկածախնդրություն է:
Վերադառնալով օտարալեզու դպրոցներին` ասեմ որ այս պահին նույնիսկ չեն նշվել այն խնդիրները, որոնք լուծելու համար առաջարկվում է այս ռեֆորմը: Համենայն դեպս ես ոչ մի տեղ չեմ հանդիպել հստակ ձևակերպված խնդիրներ և նպատակներ: Կարող եմ ենթադրել, որ որպես նպատակ դիտարկվում է այլ լեզուների իմացության մակարդակի բարձրացումը, բայց արդյո՞ք դա է այն օպտիմալ ճանապարհը, որով այդ նպատակին պետք է հասնել:
Մի պատմություն եմ ուզում անպայման պատմել:
Կար չկար Կիրովական քաղաքում մի տեխնիկում, որը կոչվում էր Կիրովականի շինարարական տեխնիկում, որտեղ պատրաստվում էին շինարարական ոլորտի մասնագետներ: ԽՍՀՄ փլուզումից հետո այն վերանվանվեց Վանաձորի պետական շինարարական քոլեջ: Ճիշտ է, շինարարական բառն արդեն այնքան էլ չէր բնութագրում այդ քոլեջում տրվող մասնագիտությունները, բայց դա արդեն առանձին թեմա է:
Քոլեջը բնականաբար ուներ տնօրեն: Անկախացումից հետո, քոլեջի տնօրենն էլ իրեն զգաց անկախացած, բայց, քանի որ բախտը չէր բերել ու ուներ բարեխիղճ գլխավոր հաշվապահ (ով, ի դեպ, իմ տատիկն էր), ստիպված էր առժամանակ բավարարվել ընդունելության քննություններով: Քոլեջ ընդունված գրեթե բոլոր ուսանողները տնօրենին վճարում էին: Պետպատվերով տեղը մի քիչ թանկ, վճարովի տեղը` մի քիչ էժան: Վճարում էին նաև քոլեջը բարեհաջող ավարտելու, դիպլոմը ստանալու և զանազան այլ առիթներով: Այս ամենը ոչ մեկի համար գաղտնիք չէր, այդ թվում իրավապահների, ովքեր ևս ժամանակ առ ժամանակ “վեն էին” մտնում, ինչ-որ բաներ քչփորում և իրենց փայը ստանալով ամեն ինչ “մոռանում”: Իսկ ի՜նչ փողեր էր աշխատում տնօրենը, երբ քոլեջներում ևս տրամադրվում էր բանակից տարկետման իրավունք, բայց դա հետո վերացավ:
Բայց գլխավոր իրադարձությունները դեռ առջևում են. մեր երկրաշարժ ու պատերազմ տեսած ժողովրդին հիմա էլ Սերգո Երիցյան էր պատահելու: Գնդլիկ Բոքոնիկի այդ հեռավոր ազգականի Կարծիքով, Հայաստանի ուսումնական հաստատությունները չափից դուրս շատ էին ու սխալ էին բաշխված: Կարճ ասած` օպտիմալ չէին: Ու Սերգոն սկսեց դրանք օպտիմալացնել: Օպտիմալացման պրոցեսի ամենաթեժ պահին, հանկարծ բացահայտվեց, որ քոլեջ դարձաձ շինարարական տեխնիկումի հարևանությամբ ժամանակին ոչ օպտիմալ, ես կասեի հանցագործ կերպով կառուցված է եղել մեկ այլ մեր օրերում քոլեջ դարձաձ տեխնիկում ” գյուղատնտեսական: Եվ չնայած այդ քոլեջներից ոչ մեկը կրթության նախարարության ենթակայության տակ չէր, բայց հո դա չի՞ նշանակում, որ այդպես էլ անօպտիմալ պիտի մնան: Միացու՛մ ” տնօրինությունն ու շենքը շինարարականից, որովհետև շինարարականի տնօրենն ավելի շուստրի գտնվեց, անվանումը` գյուղատնտեսականից, որովհետև դե մի ձև պիտի կոչվեր ստացվող հիբրիդը, թե ոչ, իսկ աշխատակազմը` դե ում բախտն ու շուստրիությունը ոնց բերեց: Այդպիսով ստացվեց գյուղատնտեսական քոլեջ անվանված գյուղատնտեսա-շինարարական մի հիբրիդ (երևի գյուղատնտես-շինարարներ էին պատրաստելու): Հա, քանի որ տատիկս արդեն կյանքի 4-րդ քառորդն էր սկսել գլորել, ապա օպտիմալացվեց հենց ամենասկզբից /մեր մեջ ասած, դրա դեմ ոչինչ ես չունեմ, ինչքան աշխատել էր, էտ էլ հերիք էր/:
Ու հենց այդ ժամանակ էր, որ հիբրիդի ղեկը ստանձնած շինարարականի տնօրենի առաջ բացվեցին նոր հնարավորություններ ու հեռանկարներ. երկրաշարժից հետո ստացված տնակներ, այդ թվում ակներով, հաստոցներ, ավտոբուս, տրակտոր, տարբեր մեքենաների պահեստամասեր, սառնարաններ ու վառարաններ (հանրակացարանի խոհանոցից) և այլն, և այլն: Չէ՞ որ այդ ամենը կարելի է վաճառել ու լափել: Մի խոսքով, մարդը մի կուշտ լափեց, իսկ նրա հետ միասին կշտացան նաև ոստիկանությունում ու դատախազությունում: Բայց դա դեռ բոլորը չէ, ամենատարբեր խաբեություններով, ստորություններով ու անօրինականություններով այդ սրիկան աշխատանքից հեռացրեց շատերին` նրանց փոխարեն նշանակելով իր ծանոթ-բարեկամներին, ստեղծվեցին լրիվ անիմաստ հաստիքներ որոնցով աշխատանքի ընդունված մարդկանց կոլեկտիում մի օր էլ չեն տեսել: Նույնիսկ դեպք է եղել, երբ քոլեջում աշխատել և աշխատավարձ է ստացել Ռուսաստանում մշտապես բնակվող մարդ: Ի դեպ, այն մարդիք, ովքեր իսկապես գալիս էին քոլեջ և բարեխիղճ աշխատում էին, ստանում էին ուղիղ մինիմալ աշխատավարձին հավասար գումար, իսկ ասենք ձմռանը, տաքացվում էր միայն տնօրենի աշխատասենյակը /սա էլ գիտեմ մորիցս, ով նույն քոլեջում մինչև վերջերս ֆիզիկա էր դասավանդում/:
Մի խոսքով քոլեջի տնօրենի բարոյահոգեբանական և գեղարվեստական կերպարը ձեզ բոլորիդ երևի արդեն պարզ է ու շատ ծանոթ. շուրջը այդպիսիները լիքն են: Երևի չեք զարմանա, եթե ասեմ, որ կոլեկտիվում տնօրենին բոլորն անկեղծորեն ու ամբողջ հոգով ատում էին և յուրաքանչյուրը դրա համար իր պատճառներն ուներ: Չկար մեկը, ում մի անձնական վատություն արած չլիներ: Բոլորը, առանց բացառության, երանի էին տալիս այն օրվան, թե երբ են այդ տնօրենին աշխատանքից հեռացնելու: Հիմա ամենակարևորը. այդ օրը եկավ, վերջերս այդ տնօրենին հեռացրել են, կամ ավելի ճիշտ` թոշակի են ուղարկել: Դա էլ որոշել է ստորագրահավաք սկսել իրեն վերականգնելու համար և ամենաապշեցուցիչն այն է, որ բազմաթիվ աշխատողներ, եթե ոչ բոլորը, միացել են այդ ստորագրահավաքին: “Դե ինքը կարողա դեռ փող տա, վերականգնվի, դրա համար հետը լավ լինեմ” ” մոտավորապես սա է մարդկանց մոտիվացիան:
Նույնիսկ չգիտեմ էլ, թե ինչպես մեկնաբանեմ այս երևույթը:
Մայիսի 15-ը հայ ազատագրական պայքարի նշանավոր գործիչներից մեկի` Քեռու (Արշակ Գավաֆյան), զոհվելու տարելիցն էր: Ցավոք սրտի համացանցում շատ կցկտուր տեղեկություններ կան այս մարդու մասին, բայց ինչ-որ բաներ այնուամենայնիվ գտա: Մասնավորապես ֆեյսբուկում ինչ-որ մեկը տեղադրել է հակիրճ կենսագրությունը.
” Քեռի (Արշակ Գաւաֆեան) (1858, Կարին-1916, Ռեւանդուզ, թաղւած Թբիլիսիում), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ:
” ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ: Աւարտել է Կարինի «Արծնեան» դպրոցը: Եղել է «Պաշտպան հայրենեաց» կազմակերպութեան անդամ:
” 1889-ին գործակցել է Յունոյի հետ (Յարութիւն Տէր-Մարտիրոսեան): 1890-ին մասնակցել է Ս. Կուկունեանի արշաւանքին:
” 1895-ին Կարինի ջարդերի ժամանակ ղեկավարել է առաջնորդարանը պաշտպանող զինւած խումբը:
” 1903-ին Թորգոմի «Մրրիկ» հեծեալախմբի հետ մտել է Սասուն: Մասնակցել է Սասունի 1904-ի ապստամբութեանը, աչքի ընկել քաջութեամբ:
” 1905-ին Վասպուրականից անցել է Կովկաս: Հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ եղել է (Անգեղակոթում) Զանգեզուրի ինքնապաշտպանութեան կազմակերպիչներից:
” 1908-ին 50 հոգուց բաղկացած հեծելախմբով մեկնել է Թաւրիզ, մասնակցել Իրանի Սահմանադրական յեղափոխութեանը:
” Ռուսական զօրքերի Իրան մտնելուց յետոյ՝ անցել է Սալմաստ, ապա միացել Եփրեմ խանին՝ դառնալով նրա օգնականը:
” Վրէժխնդիր է եղել Եփրեմին սպանողներից:
” Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Հայկական 4-րդ կամաւորական գնդի հրամանատարն էր, մասնակցել է Սարիղամիշի ճակատամարտին (1915):
” 1916-ի մայիսի 15-ին Մուսուլի ճանապարհին, Ռեւանդուզի մօտ, ընկել է թրքական շրջապատման մէջ: Հմտօրէն ղեկավարելով գործողութիւնները՝ կարողացել է դուրս գալ շրջապատումից, սակայն ինքը զոհւել է:
” Քեռին յայտնի էր որպէս հմուտ հրամանատար, պահանջկոտ եւ հոգատար հայդուկապետ:
http://www.facebook.com/topic.php?uid=202791007234&topic=14741
Նաև գտա “Համեստութեան տիպար «Քաչաց քաչը ֆէտա`» Քեռի (Արշակ Գավաֆեան)” հոդվածը, որտեղ որոշ հետաքրքական մանրամասներ կան: Մասնավորապես հոդվածից կարող եք իմանալ, թե ինչն էր Քեռուն հասցրել Ռվանտուզ, որտեղ է ստացել Քեռի պատվանունը և այլն:
Ի դեպ, Քեռին թաղվել է Թիֆլիսի Խոջիվանքի գերեզմանոցում: Որքանով տեղյակ եմ, այդ գերեզմանի տարածքում վրացիները եկեղեցի են կառուցել, այնպես որ հավանական է, որ Քեռու շիրիմը ուղղակի ոչնչացվել է տասնյակ ու հարյուրավոր այլ շիրիմների հետ: Եթե թիֆլիսաբնակներից որևէ մեկը լրացուցիչ տեղեկություններ տա այս մասին, շնորհակալ կլինեմ:
Ինտերնետում զանազան կռիվ-կռիվների պարտադիր բաղկացուցիչ մաս է հակառակորդ ճամբարի ներկայացուցիչների “աբսուրդային” մեկնաբանությունների հավաքածուների կազմումը: Օտարալեզու դպրոցների կռիիվ-կռիվն էլ բացառություն չեղավ և տարբեր մարդկանց մոտ հանդիպեցի այդպիսի հավաքածուների: Իհարկե, աբսուրդային որակումը ստացած ոչ բոլոր մեկնաբանություններն են իրականում այդպիսին, իսկ մյուսներն, իսկապես, աբսուրդային են, բայց այս մեկնաբանությունը, ինձ մի տեսակ շշմեցրեց: Այն ինչ-որ բանով առանձնանում է մյուս աբսուրդայիններից: Նախ այն հնչել է ոչ “հակառակորդ” ճամբարից (յազվիտ անել ցանկացողներին. հակառակորդ բառը հենց այնպես չի չակերտների մեջ): Երկրորդ` մինչ այս իմ տեսած աբսուրդային մեկնաբանություններում գոնե կարելի է տեսնել կենցաղային տրամաբանություն կոչվածը կամ այդ մեկնաբանությունները կարելի է հասկանալ զգացմունքային տեսանկյունից, երբ մարդու զգացմունքները ակտիվ վիճաբանության ժամանակ ուղղակի երկրորդ պլան են մղել սթափ մտածողությունը, բայց այս մեկում նման բաներ կարծես թե չկան: Մի խոսքով հղումը որպես հուշ թող մնա:
Հայերեն
May 15
gost_474_90-ի թասիբի քցող մեկնաբանությունից հետո վերջնականապես որոշեցի հետևել shamset-ի օրինակին ու անցնել հայերենի: Այսուհետև այլալեզու գրառումներ կլինեն միայն այն դեպքերում, երբ կլինի օբյեկտիվ անհրաժեշտության, որ գրառումը հասկանալի լինի ոչ միայն հայերին:
Маковые поля в Афганистане
May 14
